Werkend Nederland heeft het over HNW (het nieuwe werken), waar techniek, vrijheid, flexibiliteit, persoonlijke waarde en zelfsturing onderdeel zijn van de innovaties op dit gebied. Maar hoe zit het met het onderwijs. Hoe vernieuwend is het onderwijs op het gebied van het nieuwe werken, of beter gezegd, het nieuwe leren?

Onderwijs bereidt de jeugd voor op de maatschappij en arbeidsmarkt. En die maatschappij en arbeidsmarkt zijn ingrijpend aan het veranderen. Veranderingen door de aanwezigheid van sociale netwerken, mensen die aan Personal Branding doen, zelfstandig professionals waarvan sommige aan waardebepaling achteraf doen en vele andere ontwikkelingen die grote invloed hebben op de wijze waarop mensen leren en werken. En hoewel ik mij geen zorgen maak dat de jeugd van nu deze mogelijkheden zal gaan inzetten bij het vinden van een baan of klanten, zou het mooi zijn als je deze ontwikkelingen zou terugzien in het onderwijs. Te beginnen bij het basisonderwijs.

Er is een vorm van onderwijs die over de hele wereld langzaam aan terrein wint: Democratisch Onderwijs. Het is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen en docenten op gelijkwaardige basis participeren in een democratische school. Hierdoor worden leerlingen zelf verantwoordelijk en dus ook zelfsturend ten aanzien van hun leerproces. Op het hoger en universitair onderwijs zijn studenten dat natuurlijk al langer, verantwoordelijk voor het leerproces. Maar het principe van democratie is daar ook nog nauwelijks is doorgedrongen. Maar dat deze vorm van onderwijs ook succesvol is voor basisscholen is nieuw en hoopgevend.

Uit onderzoek en ervaring blijkt namelijk dat ook kinderen tussen de 4 en 12 jaar prima in staat zijn om sturing te geven aan het eigen leerproces. Jaacov Hecht heeft in 1987 de democratische school van Hadera in Israel opgezet. Dit was de eerste democratische school. Een democratische school is een afspiegeling van een democratische maatschappij. Iedereen is gelijkwaardig en daarnaast vrij om zijn of haar eigen richting te kiezen. Het stimuleert betrokkenheid, verantwoordelijkheid en zelfstandigheid. De drie uitgangspunten van democratisch onderwijs zijn:

• Waarborgen van menselijke waardigheid, rechten en verantwoordelijkheden
• Het ondersteunen van kinderen in hun persoonlijke ontwikkeling en ze helpen om hun doelen te bereiken
• Kinderen te leren over diversiteit en het accepteren van anderen

In deze omgeving wordt een kind uitgedaagd om zich te ontwikkelen op precies die manier die bij hem of haar past. Kinderen willen namelijk leren. Altijd. Alleen niet allemaal hetzelfde op hetzelfde moment. Ik weet dit uit eigen ervaring. Ik heb een tweeling van 6 jaar, een jongen en een meisje. Mijn zoontje leerde op 4 jarige leeftijd fietsen. Omdat hij het leuk vond. Mijn dochter leerde dit onlangs, dus pas op 6 jarige leeftijd. Ik had mijn dochter op 4 jarige leeftijd met veel tijd en inspanning en tegenzin kunnen leren fietsen. Ik had mijn zoontje kunnen laten wachten tot mijn dochter er klaar voor was. Maar het is niet nodig, want allebei hebben ze het geleerd op het moment dat ze er klaar voor waren.

Geef je kinderen voldoende uitdaging om te leren, dan gaan ze dingen ondernemen en dus ook leren.  En dat is belangrijk, want dat moeten ze later ook in praktijk gaan brengen. Vroeger zocht je een baan en je werkgever zorgde de rest van je leven voor je. Dat is niet meer zo. Er wordt van mensen verwacht dat ze weten wat ze willen en zelf initiatieven ontplooien om dat te bereiken. Een goeie sollicitatiebrief kunnen schrijven is al lang niet meer voldoende om de baan van je dromen te vinden. Als ondernemer moet je van veel markten thuis zijn om klanten te vinden. De term Personal Branding is ontstaan als gevolg van deze ontwikkelingen en het zegt veel over de huidige tijdgeest.

Gedurende de 10 jaar dat Jaacov Hecht schoolhoofd was in Hadera, heeft hij nog 25 scholen helpen opzetten. Tussen 1995 en nu implementeerden meer dan 100 andere scholen in Israel deze methode. Hij is de grondlegger van het IDEC (Institute for Democratic Education). In Nederland zijn inmiddels een aantal scholen actief. Ook deze zijn succesvol, hoewel zij nog veel weerstand ontmoeten bij de locale en landelijke politiek. Ik heb zelf kennis gemaakt met de werkwijze van de Vallei, een basisschool op basis van democratisch principe. Het heeft mij zo enthousiast gemaakt dat ik Zeeland inruil voor Gelderland. Ik denk dat een democratische school goede kansen bied voor jonge kinderen om zich voor te bereiden op het leven dat zij in een veranderende maatschappij steeds meer zelfstandig moeten gaan vormgeven.