Onze samenleving is meer en meer gericht op het vermijden van risico’s. Je kan alles verzekeren, zelfs het uitblijven van sneeuw tijdens de wintersportvakantie, terwijl een bergwandeling leuk, gezonder en minder gevaarlijk is dan skiën of snowboarden. Door de media wordt je regelmatig gewezen op de risico’s van een pensioengat, terwijl uit onderzoek blijkt dat doorwerken beter is voor je gezondheid. Alles en iedereen wordt tegenwoordig gecertificeerd, maar bijna niemand onderzoekt zelf de vaardigheden van medisch specialisten en andere vaklui die ze inhuren.

Het lijkt er op of we doorlopend op zoek zijn naar zekerheid. Of liever gezegd het gevoel van zekerheid. Want dit gevoel heeft weinig te maken met de werkelijkheid. We lopen namelijk dagelijks risico’s, alleen staan die op een soort ongeschreven ‘lijst van aanvaardbare risico’s’, waardoor we er nauwelijks aandacht besteden. Om er maar een paar te noemen: autorijden in het algemeen, autorijden met gladheid, ongezond eten, het krijgen van kinderen, wintersport, parachutespringen.

Ik vraag me af waarom iemand wel met een parachute uit een vliegtuig springt en daarmee het risico loopt om dood te vallen, terwijl dezelfde persoon jarenlang in een onbevredigende baan blijft hangen omdat de angst voor een nieuwe baan waar je in je proeftijd ontslagen kunt worden, of erger nog, het starten van een eigen onderneming, te groot is. En ik ken echt mensen waarbij dit letterlijk het geval is. Persoonlijk verhuis ik liever naar een huurwoning omdat ik mijn hypotheek niet meer kan betalen, dan de rest van mijn leven in een rolstoel door te brengen door een mislukte parachutesprong (en dan had ik nog mazzel).

Waarom hechten we dan zoveel belang aan (schijn)zekerheid, terwijl we tegelijkertijd significante risico’s nemen? Een basisbehoefte van een mens is veiligheid. Het ligt voor de hand dat onze behoefte aan zekerheid daar mee te maken heeft. In onze samenleving zijn veel gevaren. Een deel van die gevaren moet je trotseren om te kunnen leven, zoals bijvoorbeeld autorijden. Maar het zou ondoenlijk zijn om telkens wanneer je in de auto zit je bewust te zijn van alle gevaren. Net zo min als je bij alles wat je eet afvraagt of het niet bedorven is en je er ziek van zal worden. We hebben daarom een aantal regels of gewoontes toegevoegd in ons leven om risico’s te minimaliseren. Zo doen we een autogordel om en drinken we niet als we gaan rijden. Als eten over de houdbaarheidsdatum heen is gooien we het weg. Deze gewoontes verminderen de risico’s, maar sluiten ze zeker niet uit.

We vertrouwen op gewoontes om ons niet constant onveilig te voelen. Daarom hechten we ons er aan. Ze geven ons een gevoel van veiligheid. Op zich is dit een handig mechanisme, want het is niet prettig om je continue onveilig te voelen. Er kleeft echter een groot nadeel aan die gewoontes. Zodra je ze hebt aangeleerd is het lastig om er van af te komen, het is immers een gewoonte geworden. En het is ook een gewoonte geworden om meer gewoontes aan te leren die er voor zorgen dat we ons nog veiliger voelen. We hebben dat onder andere geleerd van verzekeringsmaatschappijen. De mensen die daar werken snappen al een poosje heel goed, dat wanneer je eerst iemand angst aanjaagt voor een al dan niet bestaande dreiging, je vervolgens geld kan verdienen aan het laten verdwijnen van die angst. Let wel, “het laten verdwijnen van de angst”, niet de dreiging.

Het is aannemelijk te noemen dat we niet bang zijn voor risico’s, maar dat we bang zijn voor angst. Als we bang zijn voelen we ons onprettig en we hebben er een gewoonte van gemaakt om dat gevoel zo snel mogelijk kwijt te raken. Door het afsluiten van een verzekering die hoogstwaarschijnlijk nooit zal uitkeren of door te blijven zitten waar we zitten ten koste van onze dromen.

Er zijn wel mensen die het anders doen. Laura Dekker bijvoorbeeld (als ze gaat, als ze mag). Solozeilers in het algemeen wel, denk ik. Maar ook Ghandi en Martin Luther King. De gebroeders Wright, Michiel de Ruyter en Columbus. Wat dacht je van astronauten. Allemaal mensen die, als ze de balans opmaken, voorbij gaan aan de angst en het hart volgen. Mensen die hun angst de baas zijn, die de werkelijke gevaren zien en zich daar op voorbereiden. Mensen die afwegen welke risico’s ze nemen en welke niet. Stuk voor stuk mensen die niet vaak naar reclames van verzekeringsmaatschappijen kijken, maar wel altijd kijken waar de nooduitgang is als ze een vliegtuig instappen.